web analytics

Anno 1245. De Avesnes en de Dampierres

53
banner

1244-1245. Margareta is bij het overlijden van haar zuster Johanna 42 jaar en al een weduwe met twee huwelijken achter de rug. De koning van Frankrijk had haar op tienjarige leeftijd doen trouwen met haar voogd, de Henegouwse ridder Burchard van Avesnes. Zeer tegen de zin van de paus want Burchard behoorde toen tot de geestelijke stand. Het huwelijk blijft tien jaar overeind, de ban van de kerk trekt het koppel uit elkaar. Margareta en Burchard hebben tegen die tijd al twee kinderen rondlopen: Jan en Boudewijn van Avesnes.

Haar tweede huwelijk met Willem II van Dampierre (+1231) zorgde voor een rijk nageslacht dat nauw verbonden zal blijven met de geschiedenis van Vlaanderen. Drie zonen en twee dochters. Die dochters Johanna en Maria zullen geen rol van betekenis spelen. Die rol is weggelegd voor Willem III van Dampierre (°1225), Gwijde III van Dampierre (°1226) en Jan van Dampierre (°1230). Bij haar aantreden als nieuwe gravin heeft Margareta dus al vijf zonen van min of meer volwassen leeftijd en daarmee verzekert ze de voortgang van haar geslacht. Met de nodige financiële regelingen stuurt ze haar schoonbroer Thomas van Savoie terug van waar hij gekomen is en begint Vlaanderen aan een nieuwe episode in zijn bestaan. Dat haar zonen van twee verschillende mannen afkomstig zijn zullen de inwoners weldra gaan ondervinden.

Van bij haar aanstelling hecht Margareta een groot belang aan haar relatie met koning Lodewijk IX. Terwijl ze haar manschap aflegt aan hem maakt ze van de gelegenheid gebruik om haar oudste zoon, de veelbelovende Willem III van Dampierre als opvolger voor Vlaanderen en Henegouwen voor te stellen. Ze schuift daarmee haar twee oudste zonen Jan en Boudewijn van Avesnes aan de kant. Er is dan al een heel lange tijd sprake van een onderkoelde relatie tussen Margareta en haar twee zonen uit haar huwelijk met Burchard van Avesnes. Die twee reppen zich zonder dralen naar Péronne waar ze maar net op tijd arriveren vooraleer de koning over hun lot zal beslissen.

Jan meldt zich aan bij koning Lodewijk en stelt zich aan hem voor als oudste zoon en erfgenaam. Het komt tot een hoogoplopende ruzie tussen de bezoekers, met de koning als getuige. De Avesnes en de Dampierres zijn werkelijk kat en hond voor elkaar. Willem van Dampierre scheldt zijn halfbroers de huid vol omdat ze bastaarden zijn en zich onmogelijk als naaste erfgenamen kunnen laten gelden. Margareta laat dan maar de keuze bij de koning. Lodewijk beperkt zich die dag tot haar eedaflegging en laat de kwestie even op zijn beloop. Het is wel zo dat de nieuwe gravin op goede voet met hem zal moeten leven als ze haar favoriete zoon in haar voetsporen zal willen zien treden.

Vlaanderen en Henegouwen zullen scheiden
Het losbarsten van de haat tussen de Avesnes en de Dampierres beroert uiteraard de gemoederen in Vlaanderen en Henegouwen. De meningen zijn sterk verdeeld. De lezer kan zich wel inbeelden dat de Henegouwers achter hun eigen Avesnes staan en in Willem van Dampierre enkel maar de zoon van een buitenlander zien. In Vlaanderen is de reactie net andersom. De juridische gevolgen van haar eerste huwelijk zijn voer voor de nodige verweerschriften pro en contra. In juli 1246 hakt koning Lodewijk IX de knoop door. Zijn uitspraak dient vooral de belangen van Frankrijk. Na de dood van Margareta zullen Vlaanderen en Henegouwen van elkaar gescheiden worden.

Henegouwen gaat dan naar de Avesnes en Vlaanderen naar de Dampierres. Al bij al is dat een wijze beslissing. Jan van Avesnes en Willem van Dampierre moeten elk afzonderlijk manschap gaan afleggen als erfgenamen van hun respectieve landen. Er blijft wel een groot probleem bestaan. De Franse koning kan onmogelijk beslissingen nemen voor wat betreft Rijks Vlaanderen, dat zijn immers gebieden die afhangen van de keizer van het Roomse rijk. De aanhoudende ruzies leiden ertoe dat Jan van Avesnes zijn rechten op dat deel van Vlaanderen gaat opeisen. Het gaat vooral over Het Land van Waas, Aalst en rechten op Zeeland aan de westkant van de Schelde.

Margareta denkt er niet aan om zich te verzoenen met haar oudste zonen. Hun eisen zijn zo ongegrond dat ze zich niet eens verwaardigt om erop te antwoorden. Haar slechte relatie met Jan van Avesnes zorgt nog voor een extra probleem. Die is getrouwd met de zuster van de graaf van Holland waardoor die zich nu ook verongelijkt voelt. De vijandschap met Margareta groeit met de dag. Een nieuwe kruistocht laat de kwestie verder escaleren. De Franse koning Lodewijk stelt zich op 26 augustus 1248 aan het hoofd van een leger en vertrekt naar het oosten.

Willem van Dampierre, ondertussen al mede-regent van Vlaanderen is zo onvoorzichtig om mee te reizen en Vlaanderen onbeschermd achter te laten tegen de grillen en de ambities van zijn stiefbroers. Jan van Avesnes acht het moment gekomen om zijn rechten op het ‘keizerlijk’ Vlaanderen te laten gelden. Hij dringt met een groot leger van Hollanders, Friezen, Henegouwers, Luikenaars binnen in het Land van Waas, bezet de Vier-Ambachten en de hele streek tussen Geraardsbergen en Dendermonde. De stad Rupelmonde krijgt een aanval te verwerken, de afscheuring van Rijks Vlaanderen is een feit.

Gravin Margareta moet nu wel reageren. Ze mobiliseert een leger van Vlamingen waarbij duizenden Franse en andere huurlingen zullen meevechten. Tijdens belegeringen en schermutselingen in Ertvelde, Biervliet, Hulst en Hulsterlo bewijst ze dat ze haar mannetje kan staan. Toch is haar krijgsmacht geen partij voor de Henegouwers. Een onverwachte charge slaat haar soldaten in totale wanorde. Meer dan wegvluchten in de poelen achter de zeedijken zit er voor haar mannen niet in. Margareta ziet zich gedwongen om tot een akkoord te komen met haar zoon Jan. Een deal waar veel geld op tafel komt. 60.000 ponden heeft ze veil om Rijks Vlaanderen af te kopen.

In januari 1249 bezegelen beide partijen het verdrag. Jan en Boudewijn van Avesnes doen voor zichzelf en voor hun erfgenamen afstand van Rijks Vlaanderen. Ook het leengebied van Namen blijft onder de heerschappij van de Dampierres. Daar krijgen de Avesnes al gauw spijt van. Margareta blijft haar twee oudste kinderen maar verwijten toesturen. Dat is de hoofdreden waarom Namen alsnog het onderwerp wordt van nogal wat lobbywerk in het Roomse rijk, tot het gebied uiteindelijk dan toch in Henegouwse handen verzeilt.

 

· · · · · · · · · · · · · · · · · ·

Auteur van 'De Kronieken van de Westhoek'

Related Articles & Comments

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *