web analytics

27 maart 1482. De dood van Maria van Bourgondie

115
banner

Begin 1482. Maximiliaan en Maria brengen een aangename winter door in Brugge. Het gaat er vrolijk aan toe. Het echtpaar is in de bloei van het leven. Daarbij hoort zeker de nodige sport en ontspanning. Schaatsen op het ijs en jagen in het bos van Wijnendale bijvoorbeeld. Tijdens een van die jachtpartijen maakt de hertogin een val met haar paard. Ze rijdt nogal wild met een driftig paard, een nieuw gedolven gracht en een brekende zadelriem, op één bepaald moment zit nu werkelijk alles tegen. Alsof het zo moest zijn… Ruiter en paard stuiken neer op de grond. Maria staat direct op alsof er niets aan de hand is en geeft aan dat het meevalt met de pijn.

Haar frêle lichaam vertelt een ander verhaal, eentje van inwendige kneuzingen en verwondingen. Ze wordt in elk geval naar Brugge teruggevoerd waar het zeer stilaan de kop op steekt. Haar inwendige verwondingen ontsteken en verzweren zodat Maria wel verplicht is om het bed te houden. Drie weken later is haar gezondheidssituatie zo hopeloos dat de geestelijken van de stad beslissen om de hulp van de grote baas in te roepen. De ‘opperste geneesheer’, schrijft de chroniqueur heel devoot. De processie met het heilig bloed en de relieken van Donaas in de richting van het kartuizerklooster om de hemel op andere gedachten te brengen levert helaas niets op.

Erger nog, rond de middag van diezelfde 27 maart 1482 sterft Maria van Bourgondië op de leeftijd van 25 jaar, 1 maand en 14 dagen. Ze heeft Vlaanderen gedurende 5 jaar bestuurd en laat 2 kinderen na. Filips de Schone (nog geen 4 jaar) die zijn moeder in haar staten zal moeten opvolgen en Margareta van Oostenrijk (2 jaar). Voor de volledigheid vertel ik er nog bij dat de overledene nog in verwachting was en dat haar toekomstig kindje in haar buik verloren ging.

Voor echtgenoot Maximiliaan breken er bizarre tijden aan. De begrafenis volgt op 2 april. Uiteraard een rouwplechtigheid met koninklijke allures die doorgaat in de Brugse kerk van Onze-Lieve-Vrouw waar haar prachtige graftombe in verguld koper nog altijd te zien is naast die van haar vader. Met Maria sterft de laatste telg van het machtig Bourgondisch geslacht dat zowat een eeuw het leven in ons land heeft bepaald.

Geen aandacht voor Maximiliaans verdriet
Het verdriet van Maximiliaan krijgt niet de minste aandacht in de geschiedenisboeken. De schrijvers beginnen al onmiddellijk over de gewijzigde politieke situatie. Omdat de troonopvolger zeker nog tien, twaalf jaar nodig heeft om het bestuur over zijn staten op te nemen veronderstelt zijn vader dat hij dat tijdens die aanloopperiode in Filips’ naam zal moeten doen. Als voogd en regent dient hij daar natuurlijk de toestemming toe te vragen en te krijgen van de Vlamingen en van de rest van zijn staten. Maximiliaan roept op 8 april 1482 de Staten-Generaal bijeen in zijn hof te Brugge. Waar hij zoals te verwachten dit voorstel lanceert. De afgevaardigden hadden zich daar natuurlijk aan verwacht maar geven aan dat ze daar toch liefst eens grondig zouden over willen beraadslagen.

Ze beloven een antwoord op 3 mei tijdens de volgende vergadering die zal doorgaan in Gent. Toch zit er al een haar in de boter. De Raad verzoekt aan Maximiliaan om enkele hofleden en raadsheren uit zijn entourage te verwijderen. Ze zouden zich met penningen van de gemeente verrijkt hebben. Die beschuldigingen van corruptie gaan in de richting van Philippe van Heurne, Roeland van Halewijn (de Brugse hoogbaljuw), schout Antonius Vander Vichte, Jacobus van Gistel (burgemeester van de schepenen) en tenslotte Joos van Varsenare die vorig jaar nog burgemeester van de gemeente was. Maximiliaan die nu natuurlijk rekent op hun steun, gaat gewillig in op hun eisen en laat direct al de magistraten van Brugge en het Brugse Vrije vervangen. Op een later tijdstip zal hij dan de klok wel weer terugdraaien. Dat denkt hij alvast.

De democratie steekt de kop op
3 mei 1482. Gent. De democratie steekt de kop op in Vlaanderen. Tijdens de vergadering van de Staten-Generaal verklaren de afgevaardigden van de drie Leden van Vlaanderen dat ze bereid zijn om hem als voogd van zijn minderjarige kinderen te erkennen en hem als nieuwe graaf ad interim in te huldigen. Voor zo lange tijd als ze dat zelf willen en op conditie dat hij bereid is te zweren dat hij niets zal ondernemen zonder hun voorafgaande toestemming. De Staten willen Maximiliaan dus wel degelijk aan de leiband houden. Als reden geven de Vlamingen aan dat hij zelf nog maar amper 23 jaar is en zich veel te veel laat leiden door zijn hovelingen die voortdurend nieuwe belastingen uit hun mouw schudden en het volk afpersen om hun eigen zakken te vullen.

Zijn hofhouding is zo te horen goed voorzien van dergelijke types. De Staten-Generaal gaat nog een stuk verder door Maximiliaans kanselier te ontslaan en nog enkele van zijn adviseurs de laan uit te sturen. Maximiliaan van Oostenrijk en Philippe van Croy, de graaf van Chimay verlaten geschokt de vergadering en begeven zich naar Brugge en Ieper waar ze hopelijk met betere gedachten rondlopen. Dat is natuurlijk een dwaze gedachte want in beide steden geven ze aan dat hun afgevaardigden deel uitmaken van de drie Leden van Vlaanderen en dat hij bij hen moet zijn om schikkingen te treffen. De aartshertog vertrekt dan maar in alle haast naar Mechelen om er zich als voogd van zijn kinderen te laten erkennen en het regentschap over Brabant af te dwingen. Daar krijgt hij identieke condities voor de voeten geworpen. In Holland, Zeeland en Friesland zijn ze dan wel weer bereid om hem zonder voorwaarden in te huldigen.

De aartshertog laat zijn ware aard zien
De prille democratie van de Vlamingen krijgt te maken met het zuiverste imperialisme van de aartshertog. Die valt met een vloot van 150 schepen binnen in Vlaanderen die hij tot gehoorzaamheid wil brengen. Een eerste poging om het kasteel van Sluis op een sluikse manier in te nemen gaat helaas voor hem de mist in. Hij laat zijn mannen dan maar het land van Cadzand verwoesten. Jacob van Savoie maakt daar met een bende Gentenaars een einde aan en drijft de rovers op de vlucht. Maximiliaan kan niet anders dan af te zien van zijn aanval op Vlaanderen. Hij slaagt er dan wel weer in om de sympathie van de Brabanders te winnen die nu plots toch bereid zijn om hem als voogd van Filips de Schone te erkennen.

Dat betekent wel dat de Vlamingen nu alleen staan met hun voorwaarden. Wie deze controverse natuurlijk met bijzonder veel interesse volgt is de Franse koning Lodewijk XI. Daar ziet hij natuurlijk zijn voordeel in. Hij stuurt bespieders en afgevaardigden naar Gent om een volkomen vrede tussen beide landen te maken. De jonge Margareta kan trouwen met zijn zoon de kroonprins en klaar is kees. Maximiliaan weet natuurlijk ook wel wat er aan de hand is en belegt een nieuwe staatsvergadering met de drie Leden van Vlaanderen.

Die gaat door in Aalst. De aartshertog probeert er nog intenser de Vlamingen aan zijn kant te krijgen. Hij is nu wel bereid tot extra toegevingen. De raadsheren en edellieden die instonden voor de opvoeding van zijn zoon krijgen hun ontslag omdat ze er hier in Vlaanderen van overtuigd zijn dat er met hen geen eendracht te verwachten valt. Maar de drie Leden willen meer. Ze willen met zijn toestemming onderhandelen met Frankrijk, met inbegrip van een mogelijk huwelijk van zijn dochter. Maximiliaan zwicht onder de druk, de Vlamingen sturen enkele gezanten naar Lodewijk XI en krijgen prompt het antwoord dat de vergadering vanaf 1 november 1482 kan doorgaan te Atrecht.

· · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · ·

Auteur van 'De Kronieken van de Westhoek'

Related Articles & Comments

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *