web analytics

Anno 1036. Grote herrie bij de buren

32
banner

30 mei 1036. Boudewijn met zijn schone baard overlijdt na een regering van 48 jaar. Zijn zoon volgt hem nu definitief op. Boudewijn V, bijgenaamd ‘van Rijsel’ of ‘de Goedertieren’ is dan 22 jaar en al lang niet meer die betweterige adolescent van enkele jaren geleden. Hij komt nu over als een bekwame vorst die niet langer de rust van het land wil opofferen aan zijn eigen nukken. De geschiedschrijvers zijn best mild wanneer ze rapporteren over de nieuwe graaf. De monniken van Sint-Baafs in Gent kunnen nog in 1036 rekenen op een milde gift van de graaf. In 1045 helpt Boudewijn de hertog van Holland om Friesland te veroveren.

Twee jaar later mogen de Vlaamse mannen nog maar een keer de wapens opnemen. Dat gebeurt in het kader van een strijd om de opvolging van het buurland Lotharingen. De grote herrie vindt zijn oorsprong in allerhande Duitse tribulaties. Ze lijken een ver-van-mijn-bed-show maar in realiteit zullen deze toestanden grote verwikkelingen veroorzaken voor Vlaanderen zelf. Ik zie me dus verplicht om er dieper op in te gaan en mijn lezers te helpen om één en ander beter te begrijpen.

In 1047 volgt Godfried zijn vader op in het bestuur van Lotharingen. Dat terwijl de Duitse keizer Hendrik III deze afspraak achter zijn rug veranderd heeft en Vlaanderens buurland toezegde aan Godfrieds broer Gothilo. En dat zorgt natuurlijk voor een oorlog tussen beiden. Godfried komt dus openlijk in opstand tegen de keizer en bereidt zich voor op een oorlog om zijn broer van het hertogdom te beroven. Zijn plannen lopen echter niet zoals voorzien. Als Godfried plots alleen komt te staan kan hij niet veel anders dan om genade te gaan smeken bij Hendrik III. De vergramde keizer kent niet al te veel medelijden.

Hij officialiseert de status van Gothilo terwijl Godfried zijn eigen zoon moet achterlaten onder de hoede van Hendrik. Alsof de duivel ermee gemoeid is sterven Gothilo en die zoon van Godfried allebei in 1048. De keizer schenkt het hertogdom nu aan Albrecht van de Elzas. Godfried is in alle staten en moet zich nu niet langer inhouden uit angst voor de veiligheid van zijn zoon. De keizer miskent zijn erfrecht en dat mogen alle leenheren in Lotharingen duidelijk weten. Daardoor wikkelt hij de voornaamsten onder hen in een opstand tegen deze beslissing. Ook Boudewijn V van Vlaanderen gaat achter Godfried staan. Ik leer ondertussen dat onze graaf ‘oorlogszuchtig is en een dappere vorst’ en dat hij beschikt over een grote heerkracht. Ook Dirk, de graaf van Holland sluit zich aan bij het verbond van Boudewijn en Godfried. Herman van Bergen belooft dat aanvankelijk ook maar zijn vrouw Richilde, de wettelijke troonopvolgster van Henegouwen fluit hem terug.

De vernietiging van het slot van Ename
De voorwendselen van de graaf van Vlaanderen om dit onrecht voor Godfried ongedaan te maken zijn meer dan vals. Het enige wat de Vlaming interesseert zijn extra gebieden te pikken van Lotharingen. Godfried is nog volop bezig met de opbouw van zijn leger als Vlaamse benden de Henegouwse graafschappen van Ename en Aalst binnenvallen. Boudewijn wreekt zich zo op de woordbreuk van Herman en Richilde. Zijn manschappen breken het voor Vlaanderen bedreigende slot van Ename tot op de grond af zodat het land vanuit die hoek geen verdere aanvallen meer moet riskeren. De graaf maakt zich meteen meester van heel het gebied tussen de Schelde en de Dender.

Boudewijn laat het daar niet bij. Dit moet het momentum zijn om een ander slot te veroveren, een plek die nog veel belangrijker is dan het slot van Ename. De focus ligt nu natuurlijk op de keizerlijke burcht van Gent. Zolang die in vreemde handen is van de allergevaarlijkste vijand van Vlaanderen blijft deze burcht een reële bedreiging voor zijn eigen land. In de Gentse vesting zit een sterk Duits garnizoen dat de controle uitoefent op het Land van Waas.

De Vlamingen slaan hun kamp op rond de vesting en beginnen aan een belegering met het doel om de Duitsers zonder eten en drinken te zetten. Een belegering met geweld zou immers te veel doden vergen bij eigen volk. De blokkade sleept eindeloos lang aan waardoor graaf Boudewijn begint te twijfelen aan de zin ervan. Hij denkt er al aan om zijn kamp op te breken als een van zijn edellieden, een zekere Lambert informatie krijgt dat er binnenin de burcht grote hongersnood heerst.

Die Lambert moet zeker geen gewone zijn, hij stapt naar Boudewijn met een verrassend voorstel dat hij er persoonlijk voor zal zorgen dat Gent in zijn handen valt op voorwaarde dat hij en zijn nakomelingen voortaan mogen rekenen om erfelijk kastelein te worden ervan. Boudewijn moet hem vreemd aankijken en keurt zijn voorstel lachend goed. Wat heeft hij te verliezen? Daarop vertrekt Lambert met enkele trompetters, eist de overgave van de Duitsers en neemt warempel de burcht zonder slag of stoot in. Toch wel een speciale anekdote uit de geschiedenis van Gent.

Het spel zit nu helemaal op de wagen
Met de verovering van Gent zit het spel nu helemaal op de wagen. De Duitsers zijn met een ontzaglijke krijgsmacht op komst naar Vlaanderen. Hendrik III wil eerst afrekenen met Dirk van Holland maar zijn schepen blijven lange tijd geblokkeerd op de Maas zodat zijn leger werkloos moet toekijken. De Duitsers splitsen daarom hun leger op. Een deel ervan rukt nu op tot bij ons om het graafschap van Vlaanderen binnen te dringen. Boudewijn geeft geen krimp en slaat alle Duitse pogingen resoluut af. Ondanks massaal verlies van volk komt Hendrik III geen stap verder. Dirk van Holland lijdt wel een nederlaag.

Godfried is ondertussen ook in actie getreden en nadert in de richting van België (Lotharingen dus) en daardoor dreigen de Duitsers ingesloten te worden tussen Vlaanderen en het leger van Godfried. Hendrik breekt zijn leger dan maar veiligheidshalve op en vertrekt via de Kempen naar Duitsland. Boudewijn en Godfried zitten hen op de hielen waardoor de Duitse terugtrekking ontaardt in een helse vlucht. De geallieerden richten in hun brutaliteit een enorme ravage aan in Nijmegen en steken daar het kasteel van de keizer in brand. Alleen de muren blijven er overeind. Er lijkt geen einde te komen aan deze bloedige oorlog. Godfried dringt binnen in de Moezelstreek en met de hulp van Boudewijn bemachtigen ze het sterke Verdun waar de prachtige hoofdkerk in de vlammen opgaat.

Voor paus Leo IX is het welletjes geweest. Vergeet niet dat hij de grote baas is van het Roomse rijk. Hij wil een einde maken aan deze bloedige oorlog en start onderhandelingen tussen beide kampen. De heilige vader reist in eigen persoon naar Lotharingen en dwingt Godfried ertoe om zich te onderwerpen. Zijn tussenkomst eindigt in een verdrag dat Godfried weer in het bezit stelt van Lotharingen. Weliswaar zonder de titel van hertog die naar Frederik van Luxemburg verhuist. Onze graaf Boudewijn is minder gemakkelijk te overhalen. Hij wil van geen vrede weten. Tenzij men hem de veroverde gebieden laat houden. Na veel palaveren sluiten ze in 1049 een wederzijds verbond waarbij de keizer het graafschap van Ename of Aalst en het kasteel van Gent in leen afstaat aan de graaf van Vlaanderen.

· · · · · · · · · · · · · · ·

Auteur van 'De Kronieken van de Westhoek'

Related Articles & Comments

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *