web analytics

Anno 1342. Grote onrust bij de kleinere steden

64
banner

Jacob van Artevelde behoudt binnen deze Engelse context de macht in zijn vaderland. De poorters van de steden steunen hem volop. Dat kan natuurlijk niet gezegd worden van de leliaards die maar groen lachen en nu al beginnen met de ondermijning van het gezag van hun ‘grote regent’. Ze krijgen daar de volgende jaren volop de gelegenheid toe. De ruime toevoer van de Engelse wol zorgt al enkele jaren voor een geweldige uitbreiding van de handel. Het Vlaams textiel vindt elk jaar opnieuw nieuwe afzetmarkten. De lakennijverheid bloeit als nooit tevoren, maar dat zorgt eigenaardig genoeg voor een wildgroei van ambachtslieden die zich vestigen in de kleinere plaatsen rond de drie bevolkingscentra Ieper, Brugge en Gent. Een fenomeen dat al een tijd voor onrust en spanningen zorgt, vooral omdat Jacob van Artevelde eigenlijk zijn macht baseert op de steun van de grote steden.

Terwijl de Bruggelingen, Gentenaars en Ieperlingen hardhandig hun eigen markten beschermen tegen de concurrentie van buitenaf, gooien de leliaards olie op het vuur. Het is volgens hen allemaal de schuld van de ruwaard dat hun privileges met de voeten getreden worden. Brugge, Gent en Ieper gaan meer en meer aandringen bij Jacob van Artevelde dat hij eigenhandig het lakenweven zou verbieden in de kleinere steden. Hun monopolie dient van overheidswege in stand gehouden te worden.

Maar de ruwaard houdt de boot af. De grote steden moeten hun eigen boontjes doppen. Hijzelf kan onmogelijk de bloei van enige Vlaamse gemeente gaan beknotten. Van dat officieel standpunt maken de leliaards gebruik om de ambachtslieden in de grote steden op stang te jagen. Waarom richten ze hun vragen niet aan de graaf zelf? Die zal wel bereid zijn om hun privileges te verdedigen. Iets wat ook effectief gebeurt. Lodewijk van Nevers doet nog een keer zijn intrede in Vlaanderen met de grote belofte dat hij de rechten van de grote steden zal herstellen. Zijn tussenkomst leidt tot verzet vanuit de na-ijverige gemeenten en grote onrust en onderling geweld tussen de kleine en de grote lakencentra.

Een viriele reactie van Artevelde
Van Artevelde die in zijn functie van ruwaard verplicht is om de rust en de orde te handhaven, voert zijn taak rigoureus en zonder mededogen uit. Zo grijpt hij in te Eeklo en te Aardenburg om de ontluikende rebellie in de kiem te smoren en de betrokkenen te straffen. In Aardenburg komt hij op het spoor van een notoire burger, een zekere Pieter Lammens die zich op het eerste zicht perfect keurig gedraagt maar achter de schermen wel degelijk de leider is van het verzet tegen Brugge en Gent. Jacob van Artevelde gaat er persoonlijk naartoe en doodt deze burger zonder enig pardon. In zijn eigen deuropening dan nog wel. Achteraf treft hij in zijn woning nog banieren aan die bewijzen dat Lammens wel degelijk een rebellenleider was.

Na die huiszoeking en met de bewijzen op tafel durft geen enkele inwoner van Aardenburg het voortaan nog aan om verzet te plegen tegen de ruwaard. Ook in zijn eigen stad krijgt Artevelde af te rekenen met oppositie. De leliaard Jan van Steenbeek beschuldigt Jacob van meineed tegenover de graaf. Een viriele reactie van Artevelde op deze aantijging zorgt op de Vrijdagmarkt haast voor een geweldige gewapende confrontatie waarbij het zijn eigen wethouders zijn die het gebruik van geweld kunnen vermijden. Het is in elk geval duidelijk geworden dat Jacob van Artevelde stevig tegenwind krijgt van de graafgezinden.

Op weg naar een goede wapenstilstand
Met deze binnenlandse problematiek in het achterhoofd heeft Artevelde nog wel andere bezorgdheden. De oorlog tussen Frankrijk en Engeland is alleen maar een jaartje opgeschort en zal weldra gaan herbeginnen. In Mechelen volgt er alvast een soort conferentie om te beslissen waar precies er deze keer zal aangevallen worden. Naar verluidt zijn het de Vlamingen die erop aandringen dat een aanval op Artesië de eerste krijgstocht zal moeten zijn.

Al van in het begin van juli 1342 zijn de Vlaamse steden volop aan de gang met de oorlogsvoorbereidingen. Op 2 augustus schieten de Vlaamse gemeentetroepen in gang. Ze rukken op naar Cassel en verder tot aan Grevelingen. De soldaten slaan hun kamp op tegenover een Frans leger aangevoerd door de graven van Eu en Valois. De Engelsen zijn evenwel nergens te zien en dat moet wel frustrerend zijn voor Artevelde. Zijn eigen echtgenote Catharina van Kortrijk, de dochter van de geliquideerde Zeger heeft een erg goede band met de Engelse koningin.

Ze krijgt de opdracht om toch wel eens heel voorzichtig te vragen waarom de Engelsen nog niet op de afspraak verschenen zijn. Catharina wordt er met alle nodige egards ontvangen. Elke ochtend minstrelen onder haar raam om op een prettig manier ontwaakt te worden. Veel show om te verdoezelen dat Vlaanderen voorlopig geen Engelse manschappen moet verwachten. Edward III heeft te veel zorgen in eigen land en kan het zich die zomer niet direct veroorloven om naar Vlaanderen af te zakken.

Pas in het najaar van 1342 zal er weer wat beweging komen in de oorlog. Robrecht van Artesië zal het niet meer meemaken en sterft aan dysenterie. Edward plaatst een Engelse aanval in Bretagne maar ziet zijn poging gestuit door de strijdkrachten van Filips van Valois en de hertog van Normandië. Op 19 januari 1343 kunnen de kemphanen het in Malestroit op een nieuwe wapenstilstand gooien. Een van de punten in dit akkoord heeft het specifiek over de positie van de graaf van Vlaanderen in zijn eigen land.

Hij mag zijn land besturen in overleg met de Vlaamse gemeenten. De positie van Lodewijk van Nevers blijft een dubieuze bedoening. Terwijl de Vlaamse troepen in juli 1342 op weg waren naar Grevelingen om zich daar te verzamelen voor de strijd tegen Frankrijk, is de graaf onverwacht gearriveerd in Menen, waar hij goed onthaald werd. Op 4 augustus zat hij al terug in zijn kasteel in Male, klaar om de Vlamingen te ontvangen die deze keer niet hebben moeten rekenen op de Engelsen. Het is maar al te duidelijk dat hij pogingen onderneemt om Vlaanderen weer los te weken van Engeland. Hoewel zijn boodschap op veel plekken zeker aan kracht wint blijft het officieel Vlaanderen van Jacob van Artevelde achter hun Engelse alliantie staan.

· · · · · · · · · · · · · · · · ·

Auteur van 'De Kronieken van de Westhoek'

Related Articles & Comments

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *