web analytics

Anno 1404. Jan zonder Vrees komt aan het roer

56
banner

Terwijl de dood van de grote baas het land in de ban houdt blijven de zeelieden van Nieuwpoort, Duinkerke, Grevelingen, Sluis, Biervliet en Oostende de Engelse vloot op de Noordzee bestoken. Dat gebeurt onder het bevel Robrecht en Victor allebei bastaarden van Vlaanderen. De koopmansschepen kunnen niet langer hun traject Calais-Zeeland afleggen zonder onderweg gekaapt te worden. De stormvloed op de Vlaamse zee van 19 november 1404 zwiept het water metershoog over de duinen en de dijken van onze kust en zorgt voor grote overstromingsperikelen.

Lang geleden dat ze dat hier nog hebben meegemaakt. Het hinterland gaat kopje onder. Een zone van zeker drie mijl die helemaal onder water komt te staan met een beklagenswaardig verlies van mensen, beesten, vruchten en eigendommen. Zowat heel Zeeuws-Vlaanderen kreunt onder deze Sint-Elizabethvloed. De zee zorgt in dat jaar 1404 in elk geval voor de nodige ellende. Vooral omdat het kapen en aanvallen van schepen verder zijn brutale gang blijft gaan.

Na de dood van Filips de Stoute is zijn oudste zoon Jan – zonder Vrees – van Bourgondië nu aan zet. Het mag direct vol aan de bak als ook zijn moeder Margareta van Male 11 maanden later overlijdt. De 56-jarige gravin verhuist naar de eeuwigheid te Atrecht op 16 maart 1405. Haar lichaam wordt naar Rijsel overgebracht waar het tijdens een grote rouwplechtigheid bijgezet wordt in de Sint-Pieterskerk. Jan zonder Vrees is 34 jaar als hij aan het bestuur komt.

Hij heeft een reputatie van hier tot ginder. ‘Eentje van krijgshaftigheid en onbeschroomdheid’, vertellen de kronieken. Anno 2019 kan ik dat best vertalen als een vechtersbaas zonder veel gêne of scrupules. Ongelooflijk toch dat de man op deze leeftijd al 20 jaar getrouwd is met Margareta van Beieren. Nadat hij manschap heeft afgelegd aan de Franse koning Karel VI (die blijkbaar weer even boven water is gekomen) reist hij naar Vlaanderen om het land in bezit te komen nemen.

Het vragenlijstje van de Vlamingen
Op 21 april 1405 wordt hij te Gent ingehuldigd als graaf van Vlaanderen. De ceremonie wordt bijgewoond door de afgevaardigden van Brugge, Ieper en het Vrije. De drie Leden van Vlaanderen vinden het bij het aantreden van de nieuwe graaf opportuun om direct hun verzuchtingen op tafel te leggen. Een zogezegd smeekschrift met vijf belangrijke items. Als eerste punt vragen ze hem om te komen wonen in Vlaanderen en bij zijn afwezigheid hij dan toch tenminste zijn echtgenote met enkele van zijn raadsleden zou willen achterlaten. Mensen die de aard en de toestand van het land kennen en beheersen. Het lijkt een faire vraag. Het tweede punt behelst een terugkeer van de stedelijke voorrechten naar de tijd van zijn grootvader.

Het komt er op neer dat de steden hun eigen wetten en magistraten aan het werk kunnen zetten onder een wetskamer die zich zeker in Vlaams Vlaanderen zal bevinden, dus wel degelijk aan de noordelijke zijde van de Leie, niet in Parijs en evenmin in Rijsel. Als derde punt komen ze nog eens terug op het heikele punt van de Vlaamse neutraliteit m.b.t. de oorlog tussen Frankrijk en Engeland. Vlaanderen is een land van koophandel en lijdt veel te veel schade door zijn vereenzelviging met Frankrijk. Als vierde punt vragen die van Vlaanderen dat hun graaf nooit zal accepteren dat Broekburg, Grevelingen of andere steden uit het Westland van het land afgescheiden zullen worden. Het laatste verzoek gaat over de taal van de lokale rechtspleging. Of die enkel en alleen in het Vlaams zou mogen verlopen? Er zullen er op dat moment veel landgenoten verrast zijn dat de nieuwe graaf akkoord gaat met al deze verzuchtingen. Hij wint er in elk geval de genegenheid van de Vlamingen mee.

Hij kiest Oudenaarde als woonplaats en verhuist de raad- of wetskamer van Rijsel naar datzelfde Oudenaarde. De Vrijlaten krijgen de voorrechten terug die ze in 1393 kwijtspeelden. Het zwaard van Damocles dat sinds 1384 nog altijd boven de hoofden van de toen weerspannige Bruggelingen hangt verdwijnt. Het komt er op neer dat dreigende confiscaties niet zullen doorgaan en dat de goederen van de oproermakers en samenzweerders niet langer verbeurd kunnen worden. De toezeggingen van Jan zonder Vrees zorgen voor tevredenheid bij de Vlaamse steden. Ze tonen zich dan ook bijzonder gul met geschenken bij zijn aantreden.

Nieuwe accenten in Frankrijk
Mei 1405. De dood van Filips de Stoute heeft ook zo zijn gevolgen in Frankrijk. Lodewijk I van Orléans (de jongere broer van de zwakzinnige koning Karel VI) heeft geprofiteerd van het machtsvacuüm en staat nu aan het hoofd van de koninklijke raad in Parijs. Het staat Jan zonder Vrees allerminst aan dat hij de Bourgondische grip op Frankrijk dreigt te verliezen. De nieuwe accenten van Frankrijk worden al direct merkbaar als de graaf van Saint-Pol het Engels bastion van Marche bij Calais inneemt. Een zinloze vijandelijke actie die alleen maar zorgt voor verwoestingen en voor heel erg geprikkelde Engelsen. Onze kersverse graaf Jan ziet dat niet graag gebeuren.

Hij bevindt zich momenteel in Ieper en van daaruit stuurt hij een militie, een kleine legertje onder het bevel van Jan de Walle naar Grevelingen en Duinkerke om deze steden en de zeekusten te bewaren bij eventuele aanvallen van de Engelsen. Het blijkt een goede strategie, ze sturen gezanten naar hem toe met de mededeling dat ze vrede willen met Vlaanderen. Een vrede die maar een kort leven beschoren zal zijn. Achter de schermen heeft koning Hendrik de intentie om de positie van Jan zonder Vrees te verzwakken in het voordeel van de hertog van Orléans.

 

· · · · · · · · · · · · · · · · · · · ·

Auteur van 'De Kronieken van de Westhoek'

Related Articles & Comments

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *