web analytics

Anno 1191. Margareta van de Elzas

60
banner

Zomer 1191. Na de dood van Filips van de Elzas valt het graafschap Vlaanderen nu in handen van zijn zuster Margareta van de Elzas. Die zoals jullie weten getrouwd is met Boudewijn VIII van Henegouwen. Vlaanderen en Henegouwen komen zo voor de tweede keer onder hetzelfde bestuur. Boudewijn is een telg van het oude gravengeslacht en dat is meteen ook de reden waarom de Vlamingen hem met eer en blijdschap verwelkomen. Ze kiezen met plezier voor Margareta als nieuwe gravin en negeren daarmee het signaal vanuit Frankrijk dat de graventitel niet toekomt aan Margareta maar wel degelijk aan haar dochter Isabella die getrouwd is met koning Philippe-Augustus.

En dat op basis van de huwelijksvoorwaarden die ten tijde van het huwelijk werden overeengekomen. Onze vaderlandse geschiedenis heeft het zo vaak over het verraad van de Fransen maar opnieuw zien we dat het wel de Vlamingen zijn die zich bezondigen aan contractbreuk. Brugge, Ieper, Kortrijk, Geraardsbergen laten er zich niet aan genegen en beloven hun steun aan Margareta en Boudewijn moest Frankrijk er aan willen denken om Vlaanderen binnen te vallen. De Gentenaars zijn duidelijk minder enthousiast, ze bieden hevige tegenstand tegen de opvolging. Het gaat er zo erg aan toe dat zelfs Mathilde zich in veiligheid moet brengen.

Vlaanderen wordt in drie stukken gehakt
Philippe-Augustus is zeker niet blijven lanterfanten in het heilig land en staat al gauw terug op Franse bodem. Het is nu al duidelijk dat hij een militaire campagne op poten zet. Boudewijn haast zich naar Parijs om er zijn manschap voor wat betreft Vlaanderen te gaan afleggen. De koning ontvangt hem bijzonder slecht, de graaf vindt het raadzaam om de plaat te poetsen en terug te keren naar eigen land.

Anders zou hij wel eens achter de tralies kunnen belanden. Graaf Boudewijn laat zijn schoonzoon weten dat hij nooit de bedoeling heeft gehad om zich de steden en de heerlijkheden die vervat zitten in de huwelijksdeal toe te eigenen maar gewoonweg manschap wilde afleggen voor het gebied dat zijn echtgenote Margareta geërfd heeft van haar broer. Die brief brengt Philippe-Augustus tot bedaren. In zoverre dat de partijen met elkaar gaan praten in Atrecht. Omringd door vier geestelijke ‘neutrale’ scheidsmannen zullen ze proberen de knoop te ontwarren. Na rijp beraad en het inkijken van alle mogelijke contracten en documenten vellen ze finaal een evenwichtig oordeel dat Vlaanderen in drie stukken hakt. Philippe-Augustus en Isabella hebben ondertussen al gezorgd voor een zoon en troonopvolger en die mag contractueel rekenen op het erfdeel van zijn moeder.

Ik heb het over Atrecht, Ariën-aan-de-Leie, Bapaume en de graafschappen van Lens, Hesdin, Sint-Omer plus de heerlijkheden van Saint-Pol, Boulogne, Guines en Lillers. Zeg maar het hele zuidelijke deel van Vlaanderen. Wat heeft wijlen Filips van de Elzas toch gedacht? Een tweede stuk Vlaanderen gaat over in de handen van zijn weduwe Mathilde en dit conform hun trouwovereenkomst: de steden Cassel, Broekburg, Waten, Belle, Sint-Winoksbergen, Veurne, Rijsel, tot zelfs Sluis. Allemaal afgesproken in het jaar 1186. Boudewijn en Margareta krijgen de rest, een uitgebeend land, daar hadden ze zich nooit aan verwacht. De analyse van de vier wijzen is in elk geval helemaal correct. Boudewijn accepteert de deal, de wetenschap dat het deel van Mathilde na haar dood naar Vlaanderen terugkeert zal Vlaanderen toch enigszins in zijn oude glorie herstellen en wie weet zal hij in de toekomst nog enkele andere verloren ‘Franse’ gebieden in de wacht kunnen slepen.

Het verraad van Zeger van Gent
De Vlamingen knarsetanden om de inkrimping van hun land en van hun macht. De grootste verbittering zit bij die van Gent, de inwoners daar weigeren Boudewijn en zijn vrouw nog langer als graven te erkennen. Het kost het koppel heel wat energie om de relatie met deze stad enigszins te herstellen. De Gentenaars krijgen een scala aan nieuwe voorrechten en wetten als zoethouder en zullen zich een tijd koest houden. Enkele vorsten menen zelfs te profiteren van de krimp en de verzwakking van Vlaanderen. Hendrik van Brabant probeert bij de Duitse keizer op alle mogelijke middelen om het Land van Aalst terug te annexeren en dus af te scheiden van Vlaanderen.

Dirk van Holland spaart geen enkele moeite om hetzelfde te doen voor wat betreft de Zeeuwse eilanden. Het lijkt er wel op dat er een uitverkoop aan de gang is in ons gekrenkte land. Gelukkig blijft de keizer op zijn strepen staan en laat hij zich niet vermurwen door deze voorstellen. Een geluk voor ons land want Boudewijn zou niet eens in staat geweest zijn om zich te verdedigen tegen deze aanvallen. Tot overmaat van ramp steekt de rebellie opnieuw de kop op in Gent. De machtige ridder Zeger van Gent neemt het kasteel Nieuwburg aan de oostelijke kant van de Schelde in en wil het niet meer afstaan, ondanks dreigementen van de graaf. Omdat die Zeger de steun geniet van zijn stadsgenoten heeft Boudewijn geen poot om op te staan en zal hij zijn goed pas terugkrijgen na het schenken van allerhande eigendommen in tegenprestatie.

En toch moet Vlaanderen verder met Margareta en Boudewijn en hun nageslacht. Er zit niets anders op. Een blik op hun zeven kinderen leert me dat er zich in elk geval geen probleem qua opvolging stelt. De oudste dochter Isabella is dus getrouwd met de Franse koning. Haar jongere broer Boudewijn IX zal op termijn de nieuwe graaf worden. En verder zijn er nog Yolande, Filips, Hendrik, Sybille en Eustatius. Yolande zal in 1198 trouwen met de graaf van Auxerre en ze krijgt als huwelijksgift de steden Roeselare, Deinze, Torhout en Harelbeke. Vlaanderen zelf beleeft woelige jaren. Pas op het einde van 1194 komt er eindelijk wat rust en ook dat is relatief.

Gravin Margareta van de Elzas overlijdt op 15 november 1194 in haar kasteel te Male nadat ze amper drie jaar aan het hoofd van haar land stond. De rol van Boudewijn van Henegouwen is daarmee afgelopen. Hijzelf zal een jaar later sterven. Hun 23-jarige zoon Boudewijn IX, getrouwd met Maria, de dochter van graaf Hendrik van Champagne (een nicht van Philippe-Augustus) neemt Vlaanderen 2.0 onder zijn hoede. Boudewijn en Maria krijgen samen twee dochters: Johanna en Margareta. De nieuwe graaf krijgt nu wel het vertrouwen van de Vlamingen. De mensen weten hoezeer het hem pijn doet dat het land zo erg geschonden werd door het verlies van al die schone grond. Na de dood van zijn vader erft Boudewijn ook het graafschap van Henegouwen terwijl zijn jongere broer Filips Namen in zijn bezit krijgt.

· · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · ·

Auteur van 'De Kronieken van de Westhoek'

Related Articles & Comments

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *