web analytics

Anno 1415. Ontscheping in Harfleur

48
banner

13 augustus 1415. Hendrik V meent het met zijn dreigementen. Hij laat Southampton achter zich met het voornemen om Frankrijk binnen te vallen. Met een leger van 6.000 landsknechten, 24.000 boogschutters en een massa artilleristen die het geschut en allerhande oorlogswerktuigen zullen bedienen. De 15 oorlogsschepen zijn niet voldoende om al die mannen over het Kanaal te brengen, dus huurt de Engelsman een groot aantal Hollandse en Zeeuwse bodems. Na twee dagen ontschepen ze aan de monding van de Seine, op de plaats waar een eeuw later de stad Le Havre zal gesticht worden. Van daar vaart de vloot verder tot in Harfleur.

Frankrijk mist op dat moment een strijdkracht die tegen die Engelse armada kan wedijveren. Slechter nog: de koninklijke raad heeft niet eens maatregelen getroffen om zich te verdedigen. Hertog Jan zit in het veilige Dijon en voelt geen aandrang om ook maar één poot uit te steken om de Franse koning en zijn zoon te redden. De prinsen van Orléans willen ter hulp schieten maar mogen dat niet van de kroonprins. Ze moeten op hun domeinen blijven. Wanneer het gevaar te groot wordt begint kroonprins Lodewijk alsnog te panikeren en kan het niet rap genoeg gaan om een leger naar de kust te zenden. Maar zijn krijgslieden weten door al die burgeroorlogen niet eens meer wat tucht is. Hun mars naar de kust lijkt meer op een platvloerse plundertocht. Ze sparen zelfs de kerken niet.

Op 24 september 1415 valt de belangrijke havenstad Harfleur in Engelse handen. Koning Hendrik wil naar analogie van Calais de pas veroverde stad laten bevolken door Engelsen en daarmee heeft hij in principe de monding van Frankrijks machtigste stroom onder controle. Zo gemakkelijk lijkt dat echter niet. Tussen willen en kunnen bestaat er toch wel een groot verschil. De verovering van Harfleur en de heldhaftige verdediging van de Fransen hebben veel Engelse mensenlevens gekost. Daarbij teistert ‘rode loop’ de gezondheid van de soldaten. Koning Hendrik ziet zich verplicht af te zien van verdere militaire veroveringen en zich tijdelijk terug te trekken in het veilige Calais.

Het Engels leger moet daardoor de oevers van de Seine achterlaten. Tussen Harfleur en Calais gaapt een afstand van 250 km. Onderweg moeten de manschappen nog over de Somme zien te geraken. Het risico om door de Franse troepen ingesloten te worden is reëel. De Engelsen hebben alle moeite van de wereld om ter hoogte van Ham de overkant van Somme te bereiken. Op 25 oktober 1415 loopt het dan toch fout voor de hen. De Fransen hebben zich net op tijd weten recht te krabbelen.

Op zowat 75 km van Calais stuiten de Engelsen bij het dorp Azincourt op een Franse strijdmacht die vier tot zeven keer groter is dan die van hen. Er is sprake van 150.000 man, maar dat maken de geschiedschrijvers aan geen kat wijs. De Engelsen beschikken over 24.000 soldaten. Jan zonder Vrees is persoonlijk weggebleven van Azincourt maar het Franse leger kan wel beschikken over zijn Bourgondische en Vlaamse edellieden. De veldslag is in alle opzichten gelijkaardig aan die van Crécy van 1346. De goede herinnering aan deze gewonnen clash zorgt voor moed bij de Engelsen. Hendrik V is een uitmuntende krijgsheer en zijn dappere mannen boeken ondanks hun numerieke minderheid een zwaarbevochten overwinning op de Franse vijand.

De aanblik van het slagveld is verschrikkelijk. 10.000 Franse lijken van alle rangen en standen bedekken het oorlogsterrein. Onder hen talloze prinsen, graven en baronnen. En dan zijn er zeker nog evenveel soldaten gevangen genomen. De Engelsen betreuren het verlies van amper 400 doden. Jan zonder Vrees verliest twee broers tijdens de slag: Anton van Brabant en Filips, de graaf van Nevers en Rethel. Onder de gevangenen zien we de hertogen van Orléans en Bourbon en nog enkele graven. Ze worden allen overgebracht naar Engeland. Koning Hendrik V keert zegevierend terug naar zijn thuisland, maar veel meer dan de eer heeft hij niet behaald.

Heel nieuwe perspectieven voor Jan zonder Vrees
De tijding van de dood van zijn broers zorgt voor rouw bij hertog Jan. Toch begeeft hij zich met een bende krijgslieden naar Parijs om het rijksbestuur over te nemen. De koning belet hem echter de toegang tot de hoofdstad waarop de hertog zich weer terugplooit op Vlaamse bodem. Kort na de dramatische nederlaag van Azincourt verliest koning Karel VI zijn oudste zoon, kroonprins Lodewijk. Er zijn maar weinig Fransen die de dood van deze onbesuisde prins betreuren. Zijn dood zou het gevolg zijn van een buitensporige levenswijze. De kronieken hebben het over langzaam gif. Lodewijks jongere broer Jan van Touraine (17) komt zo in beeld als nieuwe kroonprins van Frankrijk.

Kroonprins Jan is getrouwd met Jacoba, de dochter van de graaf van Henegouwen (Willem van Ostrevant) en leeft op dat moment ook in zijn paleis. De graven van Henegouwen en Vlaanderen zijn zwagers van elkaar (Willem is getrouwd met Jans zuster) en die Franse ontwikkeling opent dus heel nieuwe perspectieven voor Jan zonder Vrees. De Fransen bieden zich aan bij het hof van de graaf van Henegouwen om hun kroonprins daar te komen ophalen en naar Parijs over te brengen, met daarbij het uitdrukkelijk verzoek dat Jan zonder Vrees hem in geen geval mag begeleiden. Graaf Willem is er niet gerust in en vraagt advies bij hertog Jan die het hem afraadt.

Desondanks vertrekt de graaf van Henegouwen met zijn dochter en schoonzoon naar Compiègne. Omdat de gevaren voor de kroonprins in de huidige politieke context te groot zijn reist Willem van Ostrevant alleen verder naar Parijs. Hier onderneemt hij een poging om de geschillen tussen de Armagnackers en de Bourgondiërs bij te leggen. Willem gelooft blijkbaar nog in Sinterklaas. In plaats van zijn schoonzoon te beschermen jaagt hij de jongen de dood in. Terwijl de graaf zich in Parijs ophoudt krijgt Willem al een hele delegatie over de vloer in Compiègne.

Een flinke portie gif in de drank
Afgevaardigden van het hof komen hun kroonprins begroeten en hem wat vermaak aanbieden. Spelen en feesten à volonté. Met daarbij een flinke portie gif in zijn drank. Een verwittigde Willem haast zich met twee knechten terug naar Compiègne en vindt er zijn schoonzoon nog amper in leven. Nog diezelfde dag, 15 april 1417, overlijdt. Willem van Ostrevant is ontroostbaar, de 52-jarige graaf sterft van verdriet op 31 mei van hetzelfde jaar. Dat Wikipedia de oorzaak van zijn dood zoekt bij een hondenbeet toont nog maar eens aan hoe moeilijk het is om de ‘echte’ waarheid te achterhalen. Het zijn inderdaad geen lachedingen in Frankrijk.

De graaf van Vlaanderen is niet minder verdrietig maar die is al gehard in dergelijke toestanden. Hij verstuurt onmiddellijk berichten naar Artesië en Amiens om de wrede praktijken van het Franse hof aan de kaak te stellen. Zijn wraak zal niet op zich laten wachten. Komt daarbij nog de wetenschap dat Bernard van Armagnac zijn ingezetenen plundert alsof ze enkel op de wereld gezet zijn om aan zijn gouddorst en heerszucht te voldoen. Door de dood van Jan van Touraine is zijn jongere broertje Karel (12 jaar) nu plots de nieuwe kroonprins. Kareltje VII dus kan nu natuurlijk helemaal rekenen op de Armagnackers. De jongen heeft geen banden met Jan zonder Vrees en is op geen enkele manier verbonden met het huis van de Bourgondiërs.

Ondertussen houdt Bernard Karels moeder Isabeau en haar dochter Catharina gevangen in Tours zodat die zich niet zouden bemoeien met het bestuur van Frankrijk. Het bevelschrift komt van haar geesteszieke echtgenoot Karel VI. Haar gunstelingen laat hij doodgemoedereerd gevangennemen en in de Seine droppen. Bernand van Armagnac heeft zo het kot voor zich alleen om de rijkskas te kunnen plunderen.

Zomer 1417. De nervositeit in Frankrijk loopt daardoor hoog op. In Rouen breekt er een opstand uit ten voordele van onze graaf Jan. De poorters doden daarbij schout Rodolf van Gaucour en tien van hun wethouders. En dat terwijl de edelen met hun soldaten uit Artesië en Boulogne zich elke dag opnieuw onledig houden met het zoeken naar buit op Franse bodem en er continu sprake is van oproer en gevechten. Terwijl de Fransen elkaar naar het leven staan vallen de Engelsen binnen in Normandië. Jan zonder Vrees moet met stijgende belangstelling de dwingelandij van Bernard van Armagnac en de anarchistische sfeer in Frankrijk gadeslaan.

Een beter moment om er zich mee te bemoeien en zijn verloren plaats weer in te nemen zal er vermoedelijk niet meer komen. Hertog Jan start zijn nieuwe campagne met een bevelschrift waarmee hij de Franse ingezetenen ertoe verplicht om voortaan geen belastingen meer te betalen aan de leden van de koninklijke raad die ‘als dwingelanden het land overheersen’. Picardië en Champagne gaan meteen overstag en verklaren zich onbewimpeld pro hertog Jan. Tegen die tijd is hertog Jan al vertrokken, vergezeld van de graaf van Saint-Pol en van 30.000 Artesische manschappen.

· · · · · · · · · · · · · · · · · · · · · ·

Auteur van 'De Kronieken van de Westhoek'

Related Articles & Comments

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *